Soja

Papilonazeoen (fabazeoak) familiakoa da soja, eta beste herrialde batzuetan soia izenez ezagutzen da. Leka motzeko landare belarkara honek ale oleaginoso bat eta lau artean izaten ditu (% 20ko olioarekin), kolore-aldaketa desberdinekin: horia edo beltza, nahiz eta badiren hazi berdeak edo gaztainondoak dituzten espezieak ere.

Ekialdean sortu zen, eta han erabili izan da dietaren proteina-iturri nagusia. Txinan K.a. 1000. urteko erreferentziak aurkitu dira. Europan eta Amerikan XVIII. mendearen hasieran sartu zen, hasieran bazka-landare gisa erabiltzeko. Mendebaldean, landare oleaginoso gisa, 1920. urtearen inguruan hasi ziren erabiltzen.

Faostaten datuen arabera (Nekazaritza eta Elikadurarako Nazio Batuen Erakundearen (FAO) estatistika baseak) 2002an, 170 milioi tona soja ekoitzi ziren mundu osoan 2001ean. AEBek ia erdia ekoitzi zuten, 80 milioi tona, eta, ondorioz, munduko lehen ekoizlea da. Laborantzarako erabiltzen den azaleraren arabera, Brasil, Argentina, Txina, India eta Paraguai datoz atzetik.

Urte berean, Europar Batasunean guztira 379.810 hektarea landu ziren, horietatik % 62 baino gehiago Italian erein ziren eta % 31 baino gehiago Frantzian. Espainiak 2.300 hektarea baino ez zituen erabili laborantzarako, 4.800 tona inguruko ekoizpenarekin.

Extremadura da lekale hori ekoizteko azalera handiena duen erkidegoa.

Produkzio gehiena olioa egiteko erabiltzen da, eta gizakien elikaduran nahiz industrian erabiltzen da (pinturak, tintak, itsasgarriak, etab.). Hazitik olioa atera ondoren, soja-opila azpiproduktua geratzen da. Proteina-eduki handia du (pisuaren % 40-45), eta kalitate onekoa da. Hori dela eta, animalia-pentsuak fabrikatzeko erabiltzen da, bai eta gizakiek jateko hainbat konposatu prestatzeko ere (adibidez, soja-hanburgesak). Haren hazietatik lezitina ere lortzen da, oso erabilia elikadura-osagarri gisa. Ekialdeko herrialdeetan, lekadun saltsa eta gozagarri horiekin egin ohi da, eta mendebaldean, elikagai berezien osagai ere bada, laktosarik gabeko esneak, adibidez.