Arroza

Arroza landare bitxia da, lurreko landare baten ezaugarriak dituelako, nahiz eta sustraiak uretan murgilduta egon. Eremu tropikal hezeetatik eremu epeletara dauden klimetan hazten da, eta lur lehorretan eta putzuetan, iturriko uretan edo ur geldietan, buztinetan, zingiretan eta harean hazten da. Eguzkia eta ura dagoen guztietan, barietate egokia aurki daiteke.

Antzinako idazle greziarren arabera, arroza K.a. 300. urtearen inguruan sartu zen Europan, Alexandro Handiak Indiatik ekarrita. Herrialde horretan aurkitu dira arroz basati gehien. Hala ere, denak adierazten du bere laborantzaren espezializazioa Txinan garatu zela. Erromatar Inperioaren hastapenetan oso inportazio artikulu garestia zen, baina laster hasi ziren Egipton, Iberiar Penintsulan eta Italian lantzen, non ura ugaria eta klima egokia zen. Lehen milurtekoaren hasieran produktu merke bihurtu zen eta arrakastaz eraman zuten Persiako Golkora. Merkatari arabiarrek eta portugaldarrek Mendebaldeko Afrikan sartu zuten. Amerikan eta Australian Europako etorkinek landu zuten arroza. Iberiar Penintsulan musulmanek arrakastaz landu zuten Sevilla, Kordoba, Granada, Murtzia, Alacant eta Tarragona bezalako hirietan.

Nahiz eta arroza gariaren eta artoaren azpitik egon munduan ekoizten diren tonatan, zerealik garrantzitsuena da alde handiarekin, haren mende dauden pertsonei dagokienez. Arrozak Asiako kontinenteko biztanleak elikatu ditu gutxienez bost milurtekoz, eta gaur egun kontinentean 85 kilo jaten dira pertsonako eta urteko. 2004a Arrozaren Nazioarteko Urtea izendatu zuten Nazio Batuek. Izan ere, munduko biztanleen erdiarentzat baino gehiagorentzat oinarrizko elikagaia da, eta funtsezko zeregina du pobrezia eta malnutrizioa arintzeko.

Munduko uztaren %90 India, Txina eta Japoniaren artean lortzen da. Espainiako Estatistika Institutu Nazionalaren (INE 2005) azken estatistiken arabera, arrozak 118.000 hektarea hartzen ditu eta urteko uzta 855.000 tonakoa da. Arrotzik handienak Guadalquivir eta Extremaduran, Ebroren deltan eta Valentziako Albuferan daude. Pertsonako eta urteko kontsumoa 5,9 kilokoa da, goranzko joera txiki batekin. Balear Uharteetan (9,4 kilo), Kantabrian (8,5 kilo) eta Valentziako Erkidegoan (8,2 kilo) kontsumitzen da urtean arroz gehien pertsonako.