Zerealak eta deribatuak / Ezagutu ditzagun zerealak eta haien deribatuak
Kontsumo eta ekoizpen nazionala
Zerealak dira edozein elikaduraren oinarri energetikoa, eta zenbait herritan ia elikagai bakarra da. Gure gizartean, ordea, zerealen kontsumoaren ordez koipe ugariko produktu elaboratuak kontsumitzen ari gara, energia-ekarpen handiagoarekin.
Nutrizio eta Elikadurari buruzko Ikerketa Nazionalen datuen arabera (ENNA, INE/Nutrizio Saila, Madrilgo Unibertsitate Konplutentsea), 1980-81 urteetan pertsona eta urte bakoitzeko ogi, pasta eta zereal kontsumoa 93 kilora iristen zen gure herrialdean; 2002. urtean, berriz, 64 kilora jaitsi zen. 1998tik 2002ra, elikagai-talde horren kontsumo-beherakada % 31koa izan da. Arroza da Espainian ekoizpena eta erabilera areagotzen ari den zereal bakarra. Hazi horrek beherakada nabarmena izan zuen 1980tik 1999ra. 20 urte horietan, % 40 jaitsi zen kontsumoa. Baina 2000. urtetik aurrera, estatistikoki, 4,9 kilo gehiago erabili ziren pertsonako eta urteko, eta 2005. urtean 5,9 kilo erabili ziren.
2003ko Osasun Inkesta Nazionalaren arabera, herritarren % 87k baino gehiagok ogia eta zerealak edo horien eratorriak jaten zituzten egunero. Nahiz eta kontsumoa murriztu den, elikagai horiek jarraitzen dute energia-hornitzaile nagusia izaten Espainiako herritarren batez besteko dietan (% 26,5, 90eko hamarkadan), olioen eta koipeen (% 19), haragien eta deribatuen (% 15), esnekien (% 11) aurretik. Dietako zuntza ere elikagai multzo horretatik dator nagusiki (%29), eta haragien multzoaren ondoren hornitzen dute %20raino proteina.
Bestetik, burdina (%28 zereal, %22 haragi) eta magnesioa (%26 labore, %18 barazki) gehien daukan taldea da eta B1 bitamina (%31 haragi, %21 labore) eta niazina (%40 haragi eta %15 labore) gehien daukana.
Espainiako Estatuko etxeek elikaduraren gastu osoaren %18 bideratzen dute zerealetara eta deribatuetara. Ogia, pastak eta gainerako zerealak % 14 dira elikagaiak erosten gastatutako diru guztiaren banaketan, nahiz eta haragiek duten ordezkaritza handiena (% 27) erosketa-saskian.
Espainian gehien ekoizten diren zerealak garagarra (8.698.000 tona) eta garia (6.290.000 tona) dira. Artoaren laborantza ere nabarmentzekoa da: 476.000 hektarea (ha) erabiltzen dira horretarako, 4.339.000 tona ekoitziz, eta arroza, berriz, 118.000 ha lursail, 855.000 tona ekoitziz, Estatistikako Institutu Nazionalak 2005ean emandako datuen arabera.
Zerealek eta haien produktu deribatuek bide luzea egiten dute soroetatik merkatuan ikusgai aurkitu arte, saltzeko prest. Hala, uzta jaso ondoren, hazien kalitatea zaintzeko lehen urratsa biltegiratze egokia da.
Biltegiratzean, baldintza hauek hartzen dira kontuan: hezetasun-maila, giro-tenperatura, ale eta irinetako mikroorganismoen kontrola, alearen beraren alterazio biokimikoen kontrola eta izurri eta intsektuen kontrola.
Bigarren urratsean, zereala lehen eraldaketako industria-mota desberdinetara bideratzen da, eta, bertan, produktu deribatu ugari fabrikatzen dira. Irina gari bigunak ehotzetik lortzen da, fabrikazio-prozesu luze baten ondoren.
Industria semolera trigoak ehotzeaz eta semola lortzeaz arduratzen da. Artoa eta zekalea modu lehorrean ehotzen duen industria sartzen da bigarren estadio horretan, eta hortik ateratzen dira olioak, germena, semolak, irinak eta abar. Artoaren eta beste zereal batzuen ehotze hezearekin germena, zahia, glutena, irinak eta almidoia lortzen dira. Lehen eraldaketako industrien artean, arroko industria eta maltera ere badaude.
Gidan, bigarren eraldaketako industriekin lotutako alderdi guztiak zehazten dituzten kapituluak daude: okindegia, janari-pastak, eta gosaritarako eta aperitiboetarako prestakin bereziak.
