Garagarra

Garagarra urteko gramineoa da, eta udazkenean edo udaberrian erein daiteke. Munduko laugarren zerealik garrantzitsuena da, gariaren, artoaren eta arrozaren atzetik.

Suitzan, Harri Aroko garagarrez eta gariez egindako opilen hondakin kiskaliak aurkitu dira. Historialariek diotenez, sumeriarrek eta siriarrek (K.a. 2500 inguru) ezagutzen zuten haien laborantza eta ogiak egiteko erabilera Ekialde Ertaineko lur emankorretan. Modu naturalean hazten ziren landare basatien aleak biltzen hasi ziren baina laster biltzaile bihurtu ziren, azken finean, nekazari egin ziren. Antzinako Egipton, laborantza garrantzitsua izan zen nekazaritzaren garapenerako. Greziarrek eta erromatarrek ere ezagutu zuten garagarra, eta ogia egiteko erabiltzen zuten.

Mende askotan zehar, klaseen arteko bereizketak eragina izan zuen herritarrek jan zezaketen zereal motan ere. Ingalaterran, XVI. mendera arte, pobreek garagar-ogia bakarrik erabil zezaketen, eta gari-ogia, berriz, goi-klasearentzat bakarrik. Garia eta oloa eskuragarriago bihurtu ahala, akabo ogia egiteko garagarra erabiltzea.

Gaur egun, laborantza zabalduena duen zereala da. Eskandinaviako iparraldetik Ekuadorretik hurbil dauden eremu menditsuetara eta gailur altuenetatik (Himalaia eta Andeak) Itsaso Hiletik gertu dauden eremuetara ereindako soroak ikus daitezke, itsas mailaren azpitik daudenak. Garagarrik hazten ez den eskualde bakarrak lur tropikal eta erdi-tropikal hezeak dira. Gaur egun, munduko ekoizlerik handienak Errusia eta Kanada dira.

Gaur egun, animalientzako pentsu gisa erabiltzen da batez ere, baina giza elikaduran erabilera desberdinak eta aipagarriak ditu oraindik. Azala kendu ondoren lortzen den zereal horren endospermo amilazeoa ogia egiteko erabiltzen da. Proteina mota dela eta, garagar-irinek ez dute gari-irinek duten kohesio- eta hedapen-gaitasuna. Garagarrari glumak eta estalkiak kentzen bazaizkio, garagar zuritua edo perladuna lortzen da, eta eho egiten da garagar edo perla-garagar finaren semola osatzeko, eta zopetan edo gosaritako zereal gisa erabiltzen diren malutak egiteko ere erabiltzen da. Garagarra eta malta (garagar-ale ernamuinduak) txigortuak kafearen ordezko gisa erabiltzen dira mundu osoan, edari osasungarri gisa eta kafeinarik gabe, kafe txigortuaren antzeko gustuarekin.

Garagarra, batez ere, malteatuan erabiltzen da (garagar-aleei aplikatzen zaien prozesua, ernamuintzeko eta lehortzeko), bai eta muztioak lortzeko ere, garagardoa egiteko eta whisky eskoziarra eta ginebra holandarra egiteko.