Os legumes / Os legumes como alimento funcional

A soia destaca entre as plantas con actividade hormonal. Comprobouse que as poboacións asiáticas que consomen grandes cantidades de soia e derivados na súa dieta diaria teñen menopausas máis tardías que as mulleres occidentais, o que se asocia á presenza de isoflavonas.

• Fitoestrógenos da soia: Demostraron afinidade polos mesmos receptores para os estrógenos de tipo II (hormonas femininas), realizando a súa actividade de maneira competitiva e reversible, isto quere dicir que producen unha actividade estrogénica suave. No que respecta ao ciclo menstrual, demostrouse clinicamente que as isoflavonas incrementan a duración da fase folicular e atrasan o pico de proxesterona, actuando como reguladoras do ciclo.

  Na etapa da menopausa, constatouse que atenúan os síntomas asociados e diminúen os sofocos. O seu uso como alternativa á terapia hormonal substitutiva (debido aos riscos que esta leva) e o seu uso como antiestrógeno foron expostos por algúns investigadores. Durante a menopausa, a osteoporose constitúe un factor de risco de primeira orde nesta etapa da vida da muller. Varios estudos clínicos han demostrado a eficacia da complementación con isoflavonas de legumes neste contexto.

  Observouse que a poboación oriental presenta menor incidencia de tumores dependentes de hormonas (mama, próstata, ovarios, endometrio) que a occidental, e niso tería moito que ver o consumo habitual de soia dos pobos asiáticos.

• Esteroles e estanoles vexetais: Os esteroles e estanoles vexetais son compostos químicos coñecidos tamén como fitosteroles. Están presentes de forma natural e en pequenas cantidades en froitas, hortalizas, sementes, froitos secos, cereais, legumes e aceites vexetais. Os estanoles aparecen en menor cantidade que os esteroles. Os dous son compoñentes esenciais das membranas celulares das plantas e a súa estrutura físico-química aseméllase á do colesterol (éster cun grupo alcol). En legumes como a soia o contido total de fitosteroles é de 153 mg/100 g de alimento.

  O colesterol é un esterol de orixe animal indispensable para a vida e fundamental para as hormonas esteroideas (testosterona e estrógenos) e para as paredes das células. O exceso de colesterol total e de colesterol LDL en sangue se oxida e forma placas nas paredes das arterias, dificultando o fluxo do sangue e elevando a presión sanguínea, o que implica risco cardiovascular. Demostrouse que o feito de consumir de 1 a 3 gramos ao día de esteroles e estanoles constitúe un factor protector cardiovascular.

  No intestino os fitosteroles interferen na absorción do colesterol dietético e do colesterol endóxeno, o que produce o fígado. Hai varios mecanismos que explican este resultado. Por unha banda, diminúese a capacidade do colesterol para disolverse nas graxas, desprazando desta maneira ao colesterol dos sales biliares e interferindo coa súa absorción. Outra posibilidade é que se limita a absorción do colesterol do intestino cara ao sangue.

  Están a desenvolverse alimentos funcionais aos que se engaden estas sustancias protectoras que se extraen de aceites vexetais como o de soia.

  Os avances científicos e tecnolóxicos conseguiron modificar a estrutura natural dos estanoles e esteroles vexetais para formar o que se chama “esteres de estanoles e esteroles vexetais”, e incorporalos aos alimentos que conteñen graxas (margarina, leite) sen que perdan a súa efectividade para diminuír os niveis de colesterol.