Coñezamos as patacas e outros tubérculos

Todos os indicios apuntan a que a papa ou pataca silvestre creceu no Perú e foi cultivada polos seus habitantes fai máis de 7.000 anos. Segundo os historiadores e estudiosos desta planta, o máis probable é que a orixe do cultivo situásese na rexión do lago Titicaca, ao norte de Bolivia e nas mesetas altas da cordilleira de Ándelos. Restos arqueolóxicos nestes territorios indican que os seus habitantes empezaron a comer patacas silvestres 3.000-4.000 anos antes da nosa era, aínda que o cultivo da pataca non se produciu até a instauración do Imperio Inca. No Perú, atopáronse en catro escavacións diferentes patacas momificadas datadas de entre 1800 e 1500 a.C.

Na época da conquista americana, a principios do século XVI, relatos dos cronistas describen campos de patacas no que agora é Colombia, Ecuador, Perú, Bolivia e Chile. Alí coñécellas como papas, a nomenclatura quechua que se incluíu ao dicionario castelán. Os colonizadores españois recoñecérona como alimento en 1537, ano da invasión do pobo andino de Sorocota, pero non foi até o ano 1570 cando a pataca viaxou a Europa comercializada desde o sur da Península. Durante os séculos XVI e XVII este tubérculo foi visto con receo xa que se asociaba a dores de cabeza, contaminación do corpo e presenza de febre. Con todo, as guerras e as fames negras que arrasaron a Europa previa á Idade Moderna motivaron que se estendese por todo o continente como un recurso alimenticio barato e fácil de cultivar.

Até tal punto a pataca foi importante no devir da historia que cando en 1846, os cultivos irlandeses foron devastados por un fungo, o mildiu, os insulars perderon o seu principal sustento alimenticio. A crise provocou enfermidades ligadas á mal nutrición, e máis de millón e medio de irlandeses morreron. Outro millón tivo que emigrar, cruzar o Atlántico e buscar futuro en Norteamérica. Con eles viaxou a pataca, de feito, na parte norte do continente americano chamóuselle “a pataca irlandesa” para diferenciala da batata ou pataca doce.

Na actualidade, o consumo de pataca variou ostensiblemente. Para a alimentación humana occidental perdeu o lugar preponderante que ocupaba fai 30 anos. O estado de benestar transformou os costumes alimentarios e a pataca deixou de ser un alimento básico na dieta para empregarse como acompañamento. Pero nos países pobres conserva o seu papel como alimento básico. De feito, as Nacións Unidas ha declarado 2008 como Ano Internacional da Pataca.